درآمد صنعت گردشگری سلامت میتواند جای درآمد نفتی رابگیرد

کسب‌وکارهای نوپا:صنعت گردشگری سلامت (Health Tourism) که زمانی به عنوان یک ظرفیت حاشیه‌ای در کنار گردشگری فرهنگی و زیارتی شناخته می‌شد، اکنون به یکی از ستون‌های اصلی ارزآوری غیرنفتی و ابزاری برای دیپلماسی عمومی تبدیل شده است. تحلیل داده‌های کلان نشان می‌دهد که با وجود تداوم چالش‌های ناشی از تحریم‌های بین‌المللی و نوسانات نرخ ارز، این صنعت تاب‌آوری شگفت‌انگیزی از خود نشان داده است. این تاب‌آوری ریشه در مزیت رقابتی بنیادین ایران دارد: ارائه خدمات درمانی با استانداردهای جهانی (World-Class Quality) در قبال هزینه‌ای که برای بیماران خارجی، به ویژه از کشورهای همسایه و حتی غرب، باورنکردنی به نظر می‌رسد.

اقتصاددانان و تحلیلگران بازار در سال ۱۴۰۴ بر این باورند که گردشگری سلامت دیگر تنها یک فعالیت خدماتی نیست، بلکه یک اکوسیستم پیچیده اقتصادی است که زنجیره‌ای از صنایع وابسته شامل هتلداری، حمل‌ونقل هوایی و زمینی، مترجمین، شرکت‌های تسهیل‌گر (Facilitators)، و حتی استارتاپ‌های فناوری اطلاعات را تغذیه می‌کند. گزارش‌های منتشر شده در رسانه‌های اقتصادی نشان می‌دهد که پتانسیل درآمدزایی این صنعت در صورت رفع موانع زیرساختی و دیپلماتیک، می‌تواند به ارقام نجومی تا ۷ میلیارد دلار در سال برسد، هرچند آمارهای فعلی اعدادی بین ۱.۲ تا ۲ میلیارد دلار را نشان می‌دهند. این شکاف بین وضعیت موجود و وضعیت مطلوب، دقیقاً همان فضایی است که فرصت‌های بی‌نظیری را برای بازیگران جدید، به ویژه رسانه‌های تخصصی و پلتفرم‌های واسط، ایجاد کرده است.

تحلیل آماری و کمی بازار در سال ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴

بررسی دقیق آمارهای ورودی گردشگران سلامت به ایران در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نشان‌دهنده یک روند صعودی با شیب ملایم اما پایدار است. طبق داده‌های وزارت بهداشت و میراث فرهنگی، ایران در سال ۲۰۲۴ (معادل ۱۴۰۳) میزبان بیش از ۱.۲ میلیون گردشگر سلامت بوده است. این آمار شامل طیف وسیعی از مراجعین می‌شود: از زائرانی که در حاشیه سفر زیارتی خود خدمات دندانپزشکی دریافت می‌کنند تا بیمارانی که با هدف مشخص جراحی‌های سنگین قلب یا درمان سرطان وارد کشور می‌شوند. تحلیل عمیق‌تر این آمار نشان می‌دهد که ضریب نفوذ ایران در بازارهای منطقه به شدت افزایش یافته است.

درآمد ارزی حاصل از این صنعت، موضوعی بحث‌برانگیز در محافل اقتصادی است. در حالی که برخی منابع دولتی از درآمدهای چند میلیارد دلاری صحبت می‌کنند، تحلیل‌های واقع‌بینانه‌تر بخش خصوصی نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از این درآمد از طریق شبکه غیررسمی (دلالان) و به صورت نقد (Cash) وارد چرخه اقتصاد می‌شود و در سامانه‌های بانکی ثبت نمی‌گردد. با این حال، تخمین زده می‌شود که هر گردشگر سلامت به طور متوسط بین ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ دلار در هر سفر هزینه می‌کند که شامل درمان، اقامت و خرید سوغات است. این رقم برای جراحی‌های سنگین‌تر یا درمان‌های طولانی‌مدت نظیر ناباروری به مراتب بالاتر است.

جدول زیر تصویری مقایسه‌ای از وضعیت آماری گردشگری سلامت در ایران و اهداف برنامه توسعه را نشان می‌دهد:

تحلیل این جدول نشان می‌دهد که اگرچه در جذب تعداد گردشگر موفقیت‌هایی حاصل شده، اما در افزایش “درآمد سرانه” و “تنوع‌بخشی به خدمات” هنوز راه درازی در پیش است.

گروه کسب وکار